TÜBİTAK 2204A Proje Hazırlama Hakkında

Bu yazıyı, proje hazırlama sürecinde olanlara yardımcı olmak amacıyla kaleme aldım.

Aşağıda, adım adım neler yapmanız gerektiğini açıklıyorum. Umarım bu yazı, kendinize bir yol haritası belirlemenizde yardımcı olur.

1. Alan ve Konu Seçimi

Öncelikle hangi alanda proje yapmak istediğinize karar vermelisiniz. Sonrasında ise en zor kısımlardan biri olan özgün bir proje konusu seçmek geliyor. Aklınıza gelen fikirleri not alın ve araştırın. Projenin özgünlüğünü sadece başlık belirlemez; farklı bir yaklaşım getirmeniz de projeyi özgünleştirir. Elbette bu her alan için geçerli olmayabilir. Eğer özgün bir katkı sunmazsanız, projeniz sadece “yapmak için yapılmış” olur. Ayrıca, net bir şekilde belirttiğiniz probleme getirdiğiniz çözüm getirecek bir proje hazırlamanız gerek.

TÜBİTAK’ın ilgisini çekmek istiyorsanız, disiplinler arası bir çalışma yapmanızı öneririm. Örneğin, benim alanım matematikti; hem kaotik sistemleri hem de biyolojideki DNA’nın yapısını kullanarak bir şifreleme algoritması geliştirdim.

2. Literatür Taraması

Konu seçiminizi yaptınız, tebrikler! Şimdi ise literatür taraması aşamasında yapmanız gerekenleri anlatayım.

Anahtar kelimeler belirleyin ve bunları Google Scholar, DergiPark, TRDizin, ScienceDirect, PubMed gibi platformlarda aratın. Hatta anahtar kelimeleri belirlemek için yapay zekadan da yararlanabilirsiniz. Diğer araştırmacıların neler yaptığına bakın, kendi katkınızı ve yeniliğinizi düşünün. Makalelerin çıktısını alıp dosyalayabilir, gerektiğinde tekrar tekrar okuyabilirsiniz.

3. Proje Planı ve Yöntem

Literatür taramasından sonra, ne yapacağınız kafanızda şekillenince bulduğunuz verileri düzenli olarak Drive’da saklamanızı öneririm. İleride ihtiyacınız olabilir veya makalede görsel olarak kullanabilirsiniz, bu yüzden verilerinizi düzenli tutun.

Kendinize bir akademisyen danışman bulun. “Bizimle ilgilenmezler” demeyin. Excel’de bir liste oluşturun; çalışmak istediğiniz alanla ilgili akademisyenlerin üniversiteleri, uzmanlık alanları, bölümleri ve iletişim bilgilerini yazın. Hepsine tek tek e-posta gönderin. Akademisyenleri YÖKAKADEMİK üzerinden bulabilirsiniz.

4. Rapor Yazımı

Bu aşamada titiz olmanızı öneririm. Rapor yazarken ben makale yazar gibi yazdım, bazıları ise farklı bir üslup tercih etmiş. Bence çok fark etmiyor ama akademik bir dil kullanmanızı tavsiye ederim. Nasıl ki bir makale 2-3 haftada yazılmıyorsa, raporu da son dakikaya bırakmayın. Kendi deneyimimden örnek vereyim: Yöntemler kısmını üç farklı şekilde yazıp en sonunda birleştirdim.

Raporu yazarken özetten başlamanızı öneririm. Herkesin yöntemi farklı olabilir ama ben özetten başladım ve bu bana yöntemler kısmında yol haritası oldu. “Raporu her şey bittikten sonra mı yazmalıyız?” diye sorabilirsiniz. Bu, alana göre değişir ama en iyi yöntem, raporu proje ile eş zamanlı yürütmektir. Rapor bitince bu sayede düzenleyebilmek için çok fırsatınız olabilecek. Projeniz ne kadar iyi olursa olsun, rapor düzensizse anlaşılmayabilir ve bölge finallerine bile kalamayabilirsiniz. Rapor yazma kurallarına ve şablonlarına TÜBİTAK’ın resmi sitesinden ulaşabilirsiniz; her yıl değişebildiği için burada link vermiyorum. Ben önce kendi oluşturduğum bir makale formatında yazdım, son 2-3 hafta kala ise TÜBİTAK’ın istediği resmi şablona uygun hale getirdim.

Ayrıca atıf yapmak çok önemli. Benim en büyük hatam, sadece iki yerde makaleye atıf yapmaktı; bu yüzden etik ilkelere uygunluk kısmından puan kırdılar.

Raporunuz şu kriterlere göre puanlanıyor ve her biri 5 puan üzerinden değerlendirilip toplamda 100 puan üzerinden not alıyorsunuz. Bunlara göre raporunuzu yazmak size avantaj sağlayabilir. (Aşağıdaki kriterler matematik alanı içindir, diğer alanlarda farklılık gösterebilir.)

Başarılabilirlik - Yöntemin uygunluk düzeyi
Başarılabilirlik - Problemi çözmek için alt amaçların uygun şekilde formüle edilme düzeyi
Yaratıcılık - Matematik alanına katkı sağlama potansiyeli
Yaratıcılık - Projenin matematik alanına farklı bir perspektif getirme potansiyeli
Yaratıcılık - Alan uzmanlarının ilgisini çekme düzeyi
Özgünlük - Daha önce yapılmış çalışmalardan farklılık düzeyi
Özgünlük - Matematik alanındaki bilgi birikimini ileri taşıma potansiyeli
Özgünlük - Matematik alanında yeni gelişmelere yol açma potansiyeli
Etik İlkelere Uygunluk - Kaynakça taramasının yeterlilik düzeyi
Etik İlkelere Uygunluk - Araştırma katılımcılarının kişisel bilgilerinin korunma düzeyi
Etik İlkelere Uygunluk - Atıfların metin içinde ve kaynakçada rehbere uygunluk düzeyi
Sonuç ve Öneri - Yapılan önerilerin yeni araştırmalara yol gösterme potansiyeli
Sonuç ve Öneri - Sonuç ve önerilerin açıklık ve anlaşılırlık düzeyi
Hedef Kitle - Proje çıktısının geniş kitleleri ilgilendirme potansiyeli
Müdahale / Ürün* - Geliştirilen ürünün farklı koşullarda çalışabilme potansiyeli veya geliştirilen müdahalenin etki büyüklüğü düzeyi
Karşılaştırma - Projenin güçlü yönlerinin ikna edicilik düzeyi
Karşılaştırma - Projenin geliştirilebilir yönlerinin tespit edilme düzeyi
Çıktı - İlgili alana metodolojik/kavramsal/kuramsal olarak katkıda bulunma potansiyeli
Çıktı - Proje çıktılarının toplumsal katkı potansiyeli
Zaman Yönetimi - Proje metninin rehbere uygunluğu

6. Sunum ve Poster Hazırlığı

Projenizi etkili bir şekilde sunmak için poster ve sunum dosyalarınızı özenle hazırlayın. Poster için zaten TÜBİTAK bir örnek paylaşıyor. Sunumda da aynı başlıkları kullanabilirsiniz: giriş, amaç, yöntemler, bulgular, sonuçlar. Her şeyi ezberlemeyin ama tamamen doğaçlama da yapmayın. Ben mesela giriş ve amaç kısımlarını ezberlemiştim, diğer bölümleri doğaçlama anlattım. Doğaçlama yapabilecek kadar konuya hakim olmanız önemli. Zaten jüri sorularında da bu hakimiyetiniz ortaya çıkar. Jüri sorularından korkmayın; onlar projenizi anlamak için soru soruyorlar. Ayrıca bir uygulama geliştirmeniz veya projenizin uygulanabilir olduğunu göstermeniz jüriyi çok etkiler ve özgünlük kısmını vurgulamanız gerekmekte.

Bunun dışında bölgeden sonra projede geliştirdiğiniz yani gönderdiğiniz raporda yazmayan finalde yapıcağınız sunumda geliştirdiğinz şekilde sunabilirsiniz.

Kişisel İpuçları

Bu yol uzun bir yol; özellikle yeni bir şey ortaya koymak için 3 ay gibi kısa süreler yeterli olmayabilir. Eğer bu kadar kısa sürede bu işe başlamaya karar verdiyseniz, gelecek sene yapmanızı öneririm.
Danışman öğretmeninizle düzenli iletişim kurun.
Projenizi sade, anlaşılır ve bilimsel bir dille anlatmaya özen gösterin.

Başarılar dilerim!